สาเหตุของเอดส์เกิดจากการติดเชื้อเอชไอวีซึ่งเป็นเชื้อไวรัสที่ทำลายเม็ดเลือดขาว ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันที่เป็นหน้าที่หลักของเม็ดเลือดขาวทำงานบกพร่อง โดยเชื้อเอชไอวีสามารถติดต่อกันได้จากการรับของเหลวอย่างเลือด อสุจิและของเหลวในช่องคลอด
ปัจจัยสำคัญที่เป็นสาเหตุทำให้เกิดการติดเชื้อเอชไอวี ได้แก่
- การมีเพศสัมพันธ์ ทั้งการมีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอดและทางทวารหนักโดยไม่ป้องกัน หากมีฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งติดเชื้อเอชไอวี ย่อมมีความเสี่ยงสูงที่คู่นอนจะได้รับเชื้อเข้าสู่ร่างกาย ทั้งจากของเหลวในช่องคลอด น้ำอสุจิ หรืออาจเกิดบาดแผลและเลือดจากการร่วมเพศ รวมไปถึงการมีกิจกรรมทางเพศด้วยการใช้ปาก โดยความเสี่ยงที่จะได้รับเชื้อขึ้นอยู่กับปริมาณเชื้อที่อยู่ในสารด้วย โดยปกติการมีกิจกรรมทางเพศด้วยการใช้ปากมีความเสี่ยงต่ำที่จะติดเชื้อผ่านทางน้ำลายของอีกฝ่าย แต่ความเสี่ยงจะเพิ่มมากขึ้นหากอีกฝ่ายมีแผลในปาก
- การตั้งครรภ์และการคลอดบุตร ทารกในครรภ์สามารถติดเชื้อเอชไอวีได้จากทั้งภายในครรภ์มารดา จากการทำคลอด และจากการให้นมบุตร แต่หากมารดาผู้ติดเชื้อได้รับการรักษาเอชไอวีอย่างถูกต้องต่อเนื่อง ก็จะช่วยลดความเสี่ยงที่ทารกจะได้รับเชื้อไปด้วย
- การใช้เข็มหรือกระบอกฉีดยาร่วมกับผู้ที่ติดเชื้อ จะทำให้ได้รับเชื้อจากเลือดในอุปกรณ์นั้น มักเกิดจากการใช้ยาเสพติดร่วมกัน หรือการใช้อุปกรณ์ต่าง ๆ โดยไม่ทำความสะอาดก่อน
- การรับเลือด เป็นการรับเลือดไปยังผู้ป่วยที่ต้องการการรักษาอาการป่วยต่าง ๆ แต่หากเป็นการถ่ายเลือดตามสถานพยาบาลในประเทศไทย เริ่มมีขั้นตอนตามมาตรฐานสากลในการคัดกรองและตรวจเลือดก่อนการรับบริจาคตั้งแต่ในปี 2530 และกลายเป็นหลักบังคับใช้ให้สถานพยาบาลทุกแห่งต้องตรวจคัดกรองก่อนการบริจาคเลือดในปี 2533 เพื่อให้มั่นใจว่าผู้บริจาคเลือดไม่ได้มีเชื้อไวรัสใดที่เป็นอันตรายแฝงมาพร้อมกับเลือดที่บริจาค ก่อนจะนำไปใช้กับผู้ป่วยอื่นต่อไป ซึ่งหลักการสากลนี้ทำให้ความเสี่ยงจากการติดเชื้อเอชไอวีผ่านการถ่ายเลือดลดน้อยลงอย่างมาก
