ปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน

ความหมาย ปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน

ปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน (Nocturia) คือ อาการที่ตื่นในตอนกลางคืนเพื่อปัสสาวะมากกว่า 1 ครั้ง โดยเกิดจากร่างกายผลิตปัสสาวะมากเกินไป หรือกระเพาะปัสสาวะไม่สามารถรองรับน้ำปัสสาวะได้นานเพียงพอ บางครั้งอาจเกิดจากหลายปัจจัย ซึ่งอาจรบกวนการนอนหลับและส่งผลให้ไม่สามารถนอนหลับได้อย่างต่อเนื่อง ส่วนใหญ่มักเกิดกับผู้สูงอายุ แต่ก็สามารถเกิดขึ้นได้กับทุกช่วงวัยเช่นกัน

1754 ปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน rs

อาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน

อาการที่เกิดขึ้น คือ ผู้ป่วยต้องตื่นขึ้นมาปัสสาวะมากกว่า 1 ครั้งในช่วงกลางคืน ทำให้ไม่สามารถนอนหลับได้อย่างต่อเนื่องและอาจส่งผลกระทบต่อระบบการนอนหลับด้วย เพราะตามปกติแล้วคนทั่วไปควรนอนหลับอย่างต่อเนื่อง 6-8 ชั่วโมงโดยไม่ต้องตื่นขึ้นมาปัสสาวะกลางดึก

สาเหตุของอาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน

แม้ยังไม่เป็นที่แน่ชัด แต่การปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนอาจเกิดจากหลายปัจจัย ตั้งแต่พฤติกรรมการใช้ชีวิตไปจนถึงการใช้ยาต่าง ๆ โดยสาเหตุที่อาจพบได้บ่อย มีดังนี้

  • พฤติกรรมการใช้ชีวิต การดื่มน้ำมากเกินไปหรือดื่มน้ำใกล้เวลานอนจะทำให้ร่างกายผลิตปัสสาวะในปริมาณมากขึ้น ซึ่งอาจเป็นอีกสาเหตุที่ทำให้ปวดปัสสาวะในตอนกลางคืน โดยน้ำที่ดื่มอาจเป็นน้ำเปล่า เครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน หรือแอลกอฮอล์
  • อายุ ผู้ที่มีอายุมากอาจปัสสาวะบ่อยมากขึ้น เพราะร่างกายผลิตฮอร์โมนได้น้อยลง บางส่วนก็อาจเกิดจากปัจจัยทางเพศด้วย เช่น ผู้ชายสูงอายุอาจเกิดภาวะต่อมลูกหมากโตและส่งผลให้ปัสสาวะมากขึ้น หรือผู้หญิงอาจปวดปัสสาวะบ่อยในช่วงวัยทองเพราะร่างกายผลิตฮอร์โมนเอสโตรเจนน้อยลง จึงมีการเปลี่ยนแปลงของระบบทางเดินปัสสาวะ เป็นต้น
  • การใช้ยา อาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนอาจเป็นผลข้างเคียงจากการใช้ยาบางชนิด เนื่องจากยาได้ขับของเหลวออกมาจึงทำให้ผู้ป่วยปัสสาวะบ่อยขึ้น โดยเฉพาะการใช้ยาขับปัสสาวะ ซึ่งแพทย์อาจปรับเปลี่ยนการใช้ยาเพื่อลดอาการปวดปัสสาวะบ่อย แต่หากผู้ป่วยไม่สามารถควบคุมปัสสาวะได้ ควรรีบไปปรึกษาแพทย์
  • การเจ็บป่วยหรือภาวะต่าง ๆ โดยทั่วไปอาการนี้มักเป็นเพราะเกิดการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะหรือกระเพาะปัสสาวะ ทำให้เกิดอาการแสบร้อนและปวดปัสสาวะตลอดทั้งวัน นอกจากนี้ อาจมีอาการอื่น ๆ ที่ทำให้ปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนได้ด้วย เช่น ต่อมลูกหมากโตหรือติดเชื้อ กระเพาะปัสสาวะหย่อน กระเพาะปัสสาวะบีบตัวไวเกิน มะเร็งกระเพาะปัสสาวะ โรคเบาหวาน โรคหัวใจล้มเหลว ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ เป็นต้น
  • การตั้งครรภ์ อาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนถือเป็นสัญญาณเตือนอันดับแรก ๆ ของผู้ที่ตั้งครรภ์ โดยเกิดจากมดลูกไปกดทับกระเพาะปัสสาวะ จึงทำให้ปวดปัสสาวะบ่อย

การวินิจฉัยอาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน

อาจวินิจฉัยหาสาเหตุของอาการนี้ได้ยาก แต่โดยทั่วไปแพทย์จะเก็บข้อมูลการปัสสาวะของผู้ป่วยและปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้องกันในช่วงเวลา 2 วัน เช่น การดื่มน้ำ พฤติกรรมและความถี่ในการปัสสาวะ ยาที่ผู้ป่วยใช้ อาการติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ โรคประจำตัว ประวัติสุขภาพของคนในครอบครัว อาการผิดปกติต่าง ๆ และระยะเวลาที่เกิดอาการดังกล่าวขึ้น เป็นต้น

จากนั้น แพทย์จะเอาข้อมูลที่ได้ไปประเมินร่วมกับการตรวจด้านอื่น ๆ เพิ่มเติม เพื่อวินิจฉัยหาสาเหตุและวางแผนการรักษา โดยการตรวจด้วยวิธีต่าง ๆ ที่แพทย์อาจนำมาใช้ มีดังนี้

  • การวัดระดับน้ำตาลในเลือด เพื่อตรวจหาโรคเบาหวาน
  • การตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด และตรวจหาสารเคมีในเลือด
  • การตรวจปัสสาวะ หรือการตรวจปัสสาวะในภาวะอดน้ำ (Fluid Deprivation Test)
  • การตรวจเพาะเชื้อแบคทีเรียในปัสสาวะ
  • การส่องกล้องในทางเดินปัสสาวะ
  • การถ่ายภาพทางรังสี เช่น เอกซเรย์คอมพิวเตอร์หรือซีทีสแกน (CT Scan) และการอัลตราซาวด์ (Ultrasound) เป็นต้น

การรักษาอาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน

การรักษาอาการนี้จะขึ้นอยู่กับสาเหตุเป็นหลัก ในเบื้องต้นแพทย์อาจแนะนำให้งดดื่มเครื่องดื่มต่าง ๆ ก่อนนอน 2-3 ชั่วโมง แต่ปริมาณน้ำที่ผู้ป่วยดื่มควรเพียงพอสำหรับร่างกายในแต่ละวันด้วย

หากผู้ป่วยปรับเปลี่ยนพฤติกรรมแล้วอาการไม่ดีขึ้น แพทย์อาจพิจารณาใช้ยาหรือทำการรักษาแบบอื่นต่อไป ดังนี้

การใช้ยา ยาที่ใช้รักษามีอยู่หลายชนิด โดยแพทย์จะพิจารณาให้ยาตามสาเหตุและอาการ เพื่อช่วยลดการผลิตปัสสาวะในตอนกลางคืน ส่วนบางรายที่มีอาการนี้จากการใช้ยาบางชนิด แพทย์อาจให้ใช้ยานั้น ๆ ก่อนเวลาตามปกติ

ตัวอย่างยาที่อาจนำมาใช้รักษาอาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน

  • ยากลุ่มแอนตี้โคลิเนอร์จิก ใช้สำหรับบรรเทาอาการจากภาวะกระเพาะปัสสาวะบีบตัวไวเกิน
  • ยาเดสโมเพรสซิน ช่วยให้ไตผลิตปัสสาวะในตอนกลางคืนน้อยลง
  • ยาแทมซูโลซิน ยาฟิแนสเทอไรด์ หรือยาดูทาสเตอไรด์ ใช้สำหรับรักษาภาวะต่อมลูกหมากโต
  • ยาปฏิชีวนะ ใช้รักษาการติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ

การกระตุ้นไฟฟ้า เป็นการใช้กระแสไฟฟ้าเพื่อควบคุมการทำงานของระบบประสาทที่ควบคุมกระเพาะปัสสาวะ โดยแพทย์จะฝังอุปกรณ์ขนาดเล็กใกล้กับก้นกบ เพื่อส่งสัญญาณไฟฟ้าไปกระตุ้นกระเพาะปัสสาวะ

การผ่าตัด หากการรักษาด้วยวิธีอื่น ๆ แล้วอาการไม่หายขาด แพทย์อาจแนะนำให้ผ่าตัด ซึ่งขึ้นอยู่กับอาการและสาเหตุที่ทำให้ปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนด้วย

ภาวะแทรกซ้อนของอาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน

อาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนอาจส่งผลกระทบต่อวงจรการนอนหลับได้หากไม่ได้รับการรักษา ซึ่งอาจนำไปสู่ปัญหาสุขภาพต่าง ๆ ดังนี้

  • ภาวะนอนไม่พอ ซึ่งจะทำให้รู้สึกเหนื่อย ฉุนเฉียว อารมณ์ไม่ดี และอาจทำให้เกิดปัญหาสุขภาพอื่น ๆ ตามมาได้
  • เหน็ดเหนื่อย เมื่อยล้า อ่อนเพลีย หรือเหนื่อยระหว่างวัน
  • ง่วงซึม ง่วงนอน

การป้องกันอาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน

อาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนนั้นเกิดจากหลายสาเหตุ ซึ่งบางสาเหตุอาจป้องกันได้ยาก แต่บางสาเหตุก็อาจป้องกันได้ ดังนี้

  • ก่อนเข้านอนควรลดการดื่มน้ำประมาณ 2-4 ชั่วโมง เพื่อไม่ให้ปวดปัสสาวะในตอนกลางคืน
  • หลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์หรือเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน
  • หลีกเลี่ยงอาหารที่อาจทำให้กระเพาะปัสสาวะระคายเคือง เช่น ช็อกโกแลต อาหารรสเผ็ด อาหารที่เป็นกรด หรือสารให้ความหวาน เป็นต้น
  • บริหารกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน เพราะอาจทำให้ควบคุมการปัสสาวะได้ดียิ่งขึ้น
  • หมั่นสังเกตอาการที่เกิดขึ้น เพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมให้เหมาะสม หรืออาจจดบันทึกเกี่ยวกับการดื่มน้ำในแต่ละวันเอาไว้ด้วย