ไข้ไทฟอยด์

ความหมาย ไข้ไทฟอยด์

ไข้ไทฟอยด์ (Typhoid) เป็นโรคที่เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย Salmonella Typhi ซึ่งในปัจจุบันยังคงเป็นภัยคุกคามทางสุขภาพของคนทั่วโลกโดยเฉพาะกับเด็ก เป็นโรคที่สามารถแพร่กระจายจากคนสู่คนได้จากการปนเปื้อนของน้ำและอาหารหรือการสัมผัสกับผู้ที่มีเชื้อนี้ โดยมีอาการที่พบได้ทั่วไป เช่น มีไข้สูง ปวดศีรษะ ปวดท้อง ท้องผูกและท้องเสีย

ไข้ไทฟอยด์

ผู้ป่วยไข้ไทฟอยด์ส่วนใหญ่จะมีอาการดีขึ้นภายหลังจากที่ได้รับการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะ แต่ก็มีผู้ป่วยบางรายที่ต้องเสียชีวิตด้วยภาวะแทรกซ้อน นอกจากนั้น ยังมีวัคซีนต้านไข้ไทฟอยด์ ซึ่งมักจะมีการให้วัคซีนกับผู้ที่มีโอกาสจะได้รับเชื้อสูงหรือผู้ที่ต้องเดินทางไปยังพื้นที่ที่มีการระบาดของไข้ไทฟอยด์

อาการของไข้ไทฟอยด์

อาการในระยะฟักตัวจะอยู่ในช่วง 1-2 สัปดาห์แรก และอาการจะแสดงในช่วงสัปดาห์ที่ 3-4 จากการได้รับเชื้อ โดยมีอาการที่เกิดขึ้น ได้แก่

  • เริ่มจากมีไข้ต่ำและจะเพิ่มสูงขึ้นทุกวัน โดยเฉพาะในช่วงกลางคืน อาจมีไข้สูงได้ถึง 40.5 องศาเซลเซียส
  • ปวดศีรษะ
  • ไอแห้ง
  • เบื่ออาหารและน้ำหนักตัวลด
  • ปวดเมื่อยตามร่างกาย
  • ร่างกายอ่อนแอ อ่อนเพลีย
  • เซื่องซึม
  • มีเหงื่อออก
  • มีผื่นขึ้นบริเวณหน้าท้องหรือหน้าอก
  • ปวดท้อง ท้องบวม
  • ท้องเสียหรือท้องผูก

หากไม่ได้รับการรักษา อาจมีอาการเกิดขึ้น เช่น มีอาการเพ้อเพราะพิษไข้ หรืออ่อนเพลีย ซึม ปิดตาได้ไม่สนิท หรือปิดตาลงได้ครึ่งเดียว รวมถึงอาจมีความรุนแรงจนทำให้เกิดอาการโคม่าได้

สาเหตุของไข้ไทฟอยด์

ไข้ไทฟอยด์มีสาเหตุมาจากแบคทีเรียที่มีความรุนแรง คือ Salmonella Typhi โดยสามารถรับเชื้อแบคทีเรียชนิดนี้ได้ผ่านทางการบริโภคอาหารและน้ำ หรือการสัมผัสโดยตรงกับผู้ที่มีเชื้อ

ติดเชื้อทางปาก สำหรับประเทศที่กำลังพัฒนา ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะได้รับเชื้อจากน้ำที่ปนเปื้อนและสาธารณูปโภคที่ไม่ดี ส่วนผู้ป่วยในประเทศที่พัฒนาแล้ว มักจะได้รับเชื้อจากการเดินทางไปยังพื้นที่ที่มีการระบาดของโรคหรือได้รับเชื้อจากการรับประทานอาหาร

พาหะนำโรคไข้ไทฟอยด์ ผู้ป่วยบางรายที่หายจากไข้ไทฟอยด์โดยการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะแล้ว จะยังคงมีเชื้ออยู่ในลำไส้หรือถุงน้ำดี ซึ่งผู้ป่วยเหล่านี้นับว่าเป็นพาหะนำโรค สามารถแพร่เชื้อไปสู่ผู้อื่นได้ทางอุจจาระ

ปัจจัยเสี่ยงต่อการเป็นโรคไข้ไทฟอยด์

  • ทำงานหรือเดินทางไปยังประเทศที่มีไข้ไทฟอยด์เป็นโรคประจำถิ่น เช่น อินเดีย
  • เป็นนักจุลชีววิทยาที่ต้องทำงานหรือดูแลเรื่องของแบคทีเรีย Salmonella Typhi
  • ต้องสัมผัสหรือใกล้ชิดกับผู้ที่มีเชื้อ
  • ดื่มน้ำที่มีการปนเปื้อนที่มีเชื้อแบคทีเรีย Salmonella Typhi

การวินิจฉัยไข้ไทฟอยด์

แพทย์จะวินิจฉัยได้จากการซักประวัติทางการแพทย์และประวัติการเดินทางของผู้ป่วย และอาการที่เกิดขึ้น รวมไปถึงการตรวจหาเชื้อแบคทีเรียด้วยการเพาะเชื้อจากเลือด ของเหลวต่าง ๆ ในร่างกายและเนื้อเยื้อ

นอกจากนั้น วิธีการตรวจวินิจฉัยไข้ไทฟอยด์แบบดั้งเดิมที่ยังคงมีใช้กันอยู่ คือ Widal Test ซึ่งเป็นการตรวจหาแอนติบอดี้ต่อแอนติเจนของเชื้อในส่วนที่เป็น O และ H โดยมักจะตรวจพบหลังจากที่ผู้ป่วยมีอาการมาแล้วประมาณ 7-10 วัน  จากการศึกษาพบว่าการตรวจด้วยวิธีนี้มีความไวและมีความจำเพาะในการวินิจฉัยโรคได้หลากหลายมากขึ้นกับแต่ละพื้นที่ที่ทำการศึกษาวิจัย อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีวิธีใดที่มีความไวและความจำเพาะในการวินิจฉัยโรคได้ดีเท่ากับการเพาะเชื้อ

การเพาะเชื้อจากของเหลวหรือเนื้อเยื่อในร่างกาย แพทย์จะสามารถหาสายพันธุ์ของแบคทีเรียได้จากการดูการเจริญเติบโตของแบคทีเรีย โดยจะใช้ตัวอย่างเพียงเล็กน้อยของเลือด อุจจาระ ปัสสาวะ น้ำไขสันหลัง หรือไขกระดูก ร่วมกับการใช้กล้องจุลทรรศน์ ซึ่งการเพาะเชื้อจากไขกระดูกจะมีประสิทธิภาพมากที่สุดในการตรวจหาเชื้อ

อย่างไรก็ตาม การตรวจจากการเพาะเชื้อจะใช้เวลามากและอาจทำให้เกิดความเจ็บปวด ซึ่งมักจะใช้ในกรณีที่การตรวจอื่น ๆ ไม่ได้ผลเท่านั้น นอกจากนั้น หากพบว่าผู้ป่วยได้เป็นไข้ไทฟอยด์อย่างแน่นอนแล้ว สมาชิกคนอื่น ๆ ที่พักอาศัยอยู่กับผู้ป่วยอาจจำเป็นต้องได้รับการวินิจฉัยโรคด้วย

การรักษาไข้ไทฟอยด์
ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะสามารถพักรักษาตัวอยู่ที่บ้านได้ แต่รายที่มีอาการรุนแรงอาจจำเป็นต้องเข้ารักษาตัวที่โรงพยาบาล

การรักษาด้วยยาปฏิชีวนะ

เป็นการรักษาที่มีประสิทธิภาพที่สุดสำหรับไข้ไทฟอยด์ โดยยาปฏิชีวนะที่นำมาใช้ในการรักษา ได้แก่ ยาไซโปรฟลอกซาซิน ยาเซฟไตรอะโซน และยาคลอแรมเฟนิคอล อย่างไรก็ตาม การใช้ยาเหล่านี้อาจเกิดผลข้างเคียงหรือหากใช้ยาเป็นระยะเวลานานสามารถทำให้เกิดการดื้อยาได้

กรณีที่อาการไม่รุนแรง แพทย์อาจให้ใช้ยา ได้แก่

กรณีที่มีอาการรุนแรง แพทย์จะให้ใช้ยาเซฟไตรอะโซน ซึ่งเป็นยาปฏิชีวนะที่ฉีดเข้าทางหลอดเลือด หรือใช้ในผู้ป่วยที่ใช้ยารับประทานแล้วไม่ได้ผล

ยาปฏิชีวนะที่มีปัญหาเชื้อดื้อยา ได้แก่ ยาคลอแรมเฟนิคอล ยาไตรเมโทพริม และยาแอมปิซิลลิน

รักษาตัวที่โรงพยาบาล

โดยปกติจะแนะนำให้ผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรง เช่น อาเจียนมาก ท้องเสียรุนแรง และท้องบวม หรือเด็กพักรักษาตัวที่โรงพยาบาล โดยผู้ป่วยจะได้รับยาปฏิชีวนะทางหลอดเลือด และอาจต้องให้ของเหลวหรือสารอาหารต่าง ๆ เข้าทางหลอดเลือด

ผู้ป่วยที่เกิดภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายถึงชีวิตอาจจำเป็นต้องได้รับการผ่าตัด เช่น มีเลือดออกภายในร่างกาย หรือบางส่วนของระบบย่อยอาหารทะลุ แต่กรณีนี้จะพบว่าเกิดขึ้นได้น้อยมาก

ผู้ป่วยที่เกิดโรคกลับ

อาการของผู้ป่วยจำนวนหนึ่งอาจกลับมาเกิดซ้ำได้หรือการเกิดโรคกลับ โดยมักจะเกิดขึ้นภายหลังจากที่มีการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะครบแล้วประมาณ 1 สัปดาห์ แต่อาการมักจะไม่รุนแรงและเป็นไม่นานเท่าครั้งแรก โดยกรณีนี้แพทย์จะรักษาด้วยยาปฏิชีวนะอีกครั้ง หากผู้ป่วยพบว่ามีการเกิดโรคกลับควรไปพบแพทย์โดยเร็ว

ผู้ที่เป็นพาหะ

ผู้ป่วยที่ได้รับการรักษาและมีอาการดีขึ้นแล้ว ควรได้รับการตรวจอุจจาระเพื่อตรวจสอบว่ายังมีเชื้ออยู่หรือไม่ เพื่อตรวจสอบการเป็นพาหะของโรค และอาจต้องได้รับการรักษาด้วยยาปาฏิชีวนะเพื่อกำจัดเชื้อเพิ่มอีก 28 วัน

ภาวะแทรกซ้อนของไข้ไทฟอยด์
ภาวะแทรกซ้อนของไข้ไทฟอยด์มักจะเกิดขึ้นเฉพาะกับผู้ป่วยที่ไม่ได้รับการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะอย่างเหมาะสมหรือไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที โดย 1 ใน 10 ของผู้ที่เกิดภาวะแทรกซ้อนมักจะเกิดขึ้นในระหว่างสัปดาห์ที่ 3 ของการติดเชื้อ

ภาวะแทรกซ้อนที่พบได้บ่อย ได้แก่

  • มีเลือดออกในระบบทางเดินอาหาร
  • ระบบย่อยอาหารหรือลำไส้เป็นรูทะลุ ซึ่งทำให้สามารถแพร่กระจายเชื้อไปยังเนื้อเยื่อที่อยู่ใกล้เคียงได้

หากแพทย์สงสัยว่ามีภาวะแทรกซ้อนดังกล่าว แพทย์จะส่งตรวจเพิ่มเติมด้วยการตรวจ CT Scan (Computerized Tomography) หรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์

ภาวะแทรกซ้อนอื่น ๆ ได้แก่

  • ปอดบวม
  • เยื่อบุหัวใจอักเสบ
  • กล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ
  • ตับอ่อนอักเสบ
  • เยื่อหุ้มสมองอักเสบ
  • เกิดการติดเชื้อในไตหรือกระเพาะปัสสาวะ
  • เกิดปัญหาทางจิต เช่น อาการเพ้อคลั่ง อาการประสาทหลอน และโรคจิตหวาดระแวง

การป้องกันไข้ไทฟอยด์

การรักษาสุขอนามัยของประเทศกำลังพัฒนา สามารถป้องกันและควบคุมการแพร่ระบาดของไข้ไทฟอยด์ได้ด้วยการดูแลน้ำดื่มให้มีความสะอาดและปลอดภัย พัฒนาสุขอนามัยและการดูแลทางการแพทย์ให้เพียงพอ อย่างไรก็ตาม วิธีดังกล่าวอาจเป็นวิธีที่ทำให้สำเร็จได้ยาก จึงมีผู้เชี่ยวชาญเชื่อว่าการให้วัคซีนจะเป็นวิธีป้องกันที่ดีอีกทางหนึ่ง

วัคซีนต้านไข้ไทฟอยด์มี 2 ชนิด คือแบบฉีดและแบบแคปซูล โดยกลุ่มที่แนะนำให้ฉีดวัคซีนป้องกันไข้ไทฟอยด์ ได้แก่ นักท่องเที่ยวที่จะเดินทางไปยังพื้นที่ที่มีโอกาสสัมผัสกับเชื้อได้สูง บุคลากรที่ทำงานในห้องปฏิบัติการเกี่ยวกับเชื้อแบคทีเรีย Salmonella Typhi โดยตรง และบุคคลที่อาศัยอยู่กับผู้ที่เป็นพาหะนำโรค รวมไปถึงอาจให้วัคซีนในเด็กวัยเรียน สำหรับประเทศที่ไข้ไทฟอยด์เป็นปัญหาสำคัญและมีปัญหาเชื้อดื้อยามาก โดยวัคซีนที่ใช้มักจะมีประสิทธิภาพเป็นระยะเวลาประมาณ 2-5 ปี

เนื่องจากการรับวัคซีนไม่สามารถป้องกันไข้ไทฟอยด์ได้อย่างสมบูรณ์ จึงควรระวังและดูแลตนเอง ได้แก่

  • ล้างมือบ่อย ๆ ด้วยสบู่และน้ำ ล้างก่อนการรับประทานอาหารหรือการเตรียมอาหารและหลังจากเข้าห้องน้ำ
  • หลีกเลี่ยงการดื่มน้ำที่อาจมีการปนเปื้อนหรือไม่ปลอดภัย
  • หลีกเลี่ยงการรับประทานผักผลไม้ดิบ เพราะอาจถูกล้างด้วยน้ำที่มีการปนเปื้อน
  • เลือกรับประทานอาหารที่ผ่านการปรุงสุกแล้วเท่านั้น

การป้องกันไม่ให้แพร่เชื้อสู่ผู้อื่น

  • รับประทานยาปฏิชีวนะตามที่แพทย์สั่งจนครบ แม้อาการจะดีขึ้นแล้ว
  • ล้างมือบ่อย ๆ ด้วยสบู่และน้ำอุ่นก่อนการรับประทานอาหารและหลังจากเข้าห้องน้ำ
  • ผู้ป่วยที่มีเชื้อ ควรหลีกเลี่ยงการใช้มือสัมผัสอาหารหรือเตรียมอาหารให้ผู้อื่น จนกว่าจะได้รับการยืนยันจากแพทย์ว่าผู้ป่วยไม่สามารถแพร่เชื้อได้แล้ว