รู้จักกับการตรวจร่างกาย ขั้นตอนพื้นฐานในการวินิจฉัยโรค

การตรวจร่างกาย (Physical Examination) เป็นขั้นตอนพื้นฐานที่แพทย์ใช้ในการประเมินสุขภาพโดยรวมของผู้ป่วย ช่วยในการวินิจฉัยโรค และหาแนวทางการรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคน ตามปกติแล้วการตรวจร่างกายจะเป็นขั้นตอนแรกเมื่อผู้ป่วยไปพบแพทย์ในสถานพยาบาล และเป็นส่วนหนึ่งในบริการตรวจสุขภาพประจำปีด้วย

การตรวจร่างกายจะมีการตรวจพื้นฐาน เช่น การชั่งน้ำหนักและวัดส่วนสูง การวัดชีพจร หลังจากนั้นอาจมีการตรวจเพิ่มเติมตามความเสี่ยงของแต่ละบุคคล เช่น การตรวจเลือด การตรวจปัสสาวะ และการตรวจทางห้องปฏิบัติการต่าง ๆ โดยในบทความนี้จะกล่าวถึงการตรวจร่างกายโดยแพทย์เท่านั้น

รู้จักกับการตรวจร่างกาย ขั้นตอนพื้นฐานในการวินิจฉัยโรค

การตรวจร่างกายตรวจอะไรกันบ้าง

การตรวจร่างกายโดยแพทย์มักประกอบด้วยขั้นตอนต่อไปนี้ 

การซักประวัติก่อนตรวจร่างกาย

ก่อนการตรวจร่างกาย แพทย์จะสอบถามประวัติสุขภาพและพฤติกรรมการใช้ชีวิตของผู้ป่วย เช่น อาการเจ็บป่วย การใช้ยา อาการแพ้ต่าง ๆ การใช้สารเสพติด การรับประทานอาหาร หรือการออกกำลังกาย เพื่อใช้ประกอบการวินิจฉัยคัดแยกโรคต่าง ๆ ประเมินวิธีรักษาและประเมินสุขภาพโดยรวมของผู้ป่วยร่วมกับผลการตรวจร่างกาย 

การวัดส่วนสูงและชั่งน้ำหนัก 

เจ้าหน้าที่หรือพยาบาลจะให้ผู้ป่วยวัดส่วนสูงและชั่งน้ำหนัก เพราะน้ำหนักตัวที่เพิ่มหรือลดอย่างผิดปกติอาจเป็นสัญญาณของปัญหาสุขภาพบางอย่าง เช่น ภาวะเครียด ความผิดปกติเกี่ยวกับต่อมไทรอยด์ โรคเบาหวาน การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนในช่วงมีประจำเดือน หรือโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง 

การตรวจสอบสัญญาณชีพ (Vital Signs)

แพทย์จะตรวจสอบสัญญาณชีพเพื่อประเมินการทำงานโดยรวมของร่างกาย โดยเฉพาะผู้ที่มีสมาชิกในครอบครัวมีประวัติเป็นโรคหัวใจ คนที่มีสุขภาพดีจะมีอัตราการเต้นของหัวใจอยู่ระหว่าง 60–100 ครั้งต่อนาที ความดันโลหิตปกติควรอยู่ที่ 120/80 มิลลิเมตรปรอท และอุณหภูมิร่างกายปกติไม่ควรเกิน 37 องศาเซลเซียส 

การตรวจตามส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย

สำหรับผู้ป่วยทั่วไป การตรวจตามร่างกายขั้นตอนนี้จะเป็นการหาความผิดปกติต่าง ๆ  เช่น การฟังเสียงหัวใจและปอด (Stethoscope) การตรวจบริเวณหู จมูก ปาก และคอด้วยไฟฉาย การคลำท้อง การคลำต่อมน้ำเหลืองบริเวณคอ รักแร้ หรือขาหนีบ 

ในกรณีที่ผู้ป่วยมีปัญหาสุขภาพอย่างอื่น แพทย์อาจมีการตรวจแบบเฉพาะเจาะจงด้วย เช่น การตรวจทางระบบประสาท การตรวจผิวหนัง การตรวจทางทวารหนัก การตรวจสายตาและการมองเห็น รวมถึงการตรวจตามความเสี่ยงแต่ละเพศอย่างการตรวจภายในและเต้านมในผู้หญิง การตรวจอวัยวะเพศและต่อมลูกหมากในผู้ชาย  

การตรวจเพิ่มเติมหลังตรวจร่างกาย

หลังการตรวจร่างกาย บางรายอาจได้รับการตรวจด้านอื่นเพิ่มเติม ขึ้นอยู่กับผลตรวจร่างกาย ปัญหาสุขภาพ และดุลยพินิจของแพทย์ เช่น การตรวจเลือด การตรวจปัสสาวะ การตรวจอัลตราซาวด์ หรือการตรวจเอกซเรย์ 

การตรวจร่างกายเป็นขั้นตอนสำคัญที่ช่วยให้แพทย์ทราบถึงปัญหาสุขภาพและช่วยวินิจฉัยโรคเบื้องต้น กรณีที่พบปัญหาสุขภาพที่ควรได้รับการรักษา แพทย์จะมีการวางแผนรักษาหรือส่งตรวจในขั้นตอนต่อไป หากผู้ป่วยไม่เข้าใจผลตรวจหรือมีความกังวลกับปัญหาสุขภาพ สามารถปรึกษาแพทย์เพิ่มเติมถึงวิธีดูแลสุขภาพที่เหมาะสมกับตนเองได้